De eisen voor SCL trede 1 zijn in de praktijk minimaal, omdat trede 1 van de Safety Culture Ladder staat voor het zogeheten ‘pathologische’ niveau: veiligheid wordt alleen nageleefd omdat het wettelijk verplicht is. Trede 1 is dan ook niet certificeerbaar. Een organisatie die zich aanmeldt voor SCL-certificering start automatisch bij trede 2 als laagste certificeerbare trede. Toch is het nuttig om te begrijpen wat trede 1 precies inhoudt, hoe een audit verloopt en wat het verschil is met trede 2, zodat je weet waar je als organisatie staat en naartoe wilt groeien.
Welke criteria bepalen of een organisatie trede 1 behaalt?
Trede 1 van de Safety Culture Ladder wordt gekenmerkt door een vrijwel volledig ontbreken van veiligheidscultuur. Organisaties op dit niveau voldoen alleen aan wettelijke minimumvereisten en beschouwen veiligheid niet als een gedeelde waarde. Omdat trede 1 niet certificeerbaar is, worden er geen formele criteria gehanteerd om dit niveau officieel toe te kennen.
Inhoudelijk beschrijft de SCL trede 1 als het ‘pathologische’ niveau, ontleend aan het Hudson-model voor veiligheidscultuurrijpheid. De kenmerken zijn herkenbaar:
- Veiligheid wordt uitsluitend gemanaged vanuit wettelijke verplichting
- Het management toont weinig of geen betrokkenheid bij veiligheidsvraagstukken
- Incidenten worden gezien als onvermijdelijk en de schuld wordt bij medewerkers gelegd
- Veiligheidsinformatie wordt niet gedeeld of simpelweg genegeerd
- Formele veiligheidsprocessen ontbreken grotendeels
Een organisatie die zichzelf herkent in dit beeld, staat aan het begin van een cultuurtraject. De SCL biedt juist een concreet ontwikkelpad om van dit niveau omhoog te groeien. Certificering begint pas bij trede 2, maar het inzicht dat je op trede 1 opereert, is een waardevolle startpositie voor verbetering.
Wat wordt er tijdens een SCL-audit op trede 1 beoordeeld?
Er bestaat geen SCL-audit specifiek voor trede 1, omdat dit niveau niet certificeerbaar is. Een geaccrediteerde Certificerende Instelling (CI) voert geen audit uit met als doel het toekennen van trede 1. Wel kan een nulmeting of voormeting aantonen dat een organisatie zich op dit niveau bevindt.
Bij een reguliere SCL-audit wordt altijd beoordeeld op de laagste certificeerbare trede, namelijk trede 2. De auditor kijkt daarbij niet alleen naar documentatie, maar juist naar het daadwerkelijke gedrag en de cultuur binnen de organisatie. Dit onderscheidt de Safety Culture Ladder van traditionele veiligheidsnormen: het gaat niet om wat er op papier staat, maar om wat er in de praktijk gebeurt.
Tijdens een SCL-audit worden doorgaans de volgende elementen beoordeeld:
- Leiderschapsgedrag: hoe zichtbaar en actief is het management betrokken bij veiligheid?
- Meldcultuur: durven medewerkers onveilige situaties te melden zonder angst voor repercussies?
- Betrokkenheid van medewerkers op alle niveaus
- De aanwezigheid en werking van veiligheidsprocessen in de dagelijkse praktijk
- Hoe de organisatie omgaat met incidenten en bijna-ongelukken
Een organisatie die kenmerken van trede 1 vertoont, zal bij een audit niet voldoen aan de minimumcriteria voor trede 2 en ontvangt geen certificaat. De auditbevindingen geven dan inzicht in welke stappen nodig zijn om wel te voldoen.
Wat is het verschil tussen trede 1 en trede 2 van de SCL?
Het fundamentele verschil tussen trede 1 en trede 2 is de mate van reactievermogen op veiligheidsincidenten. Bij trede 1 is er vrijwel geen aandacht voor veiligheid, tenzij de wet dit afdwingt. Bij trede 2 reageert de organisatie wel op incidenten, maar handelt ze nog niet proactief.
Concreet ziet het onderscheid er als volgt uit:
- Trede 1 (Pathologisch): Veiligheid is geen prioriteit. Er zijn nauwelijks processen, het management is niet betrokken en incidenten worden als onvermijdelijk beschouwd.
- Trede 2 (Reactief): Veiligheid krijgt aandacht nádat er iets misgaat. Er zijn basale processen aanwezig, maar de naleving is inconsistent. Medewerkers melden onveilige situaties zelden, uit angst voor schuld.
Het cruciale verschil is dus dat trede 2 al een zekere bewustwording laat zien: de organisatie erkent dat veiligheid belangrijk is, ook al handelt ze er pas op na een incident. Op trede 1 ontbreekt zelfs die erkenning. Dit maakt trede 2 de eerste stap waarop een organisatie aantoonbaar kan laten zien dat ze veiligheid serieus neemt, en daarmee ook de eerste trede waarop certificering mogelijk is.
Hoe lang duurt het om SCL trede 1 te behalen?
SCL trede 1 is niet certificeerbaar en kan dus niet officieel ‘behaald’ worden. Als je bedoelt hoe lang het duurt om een SCL-certificaat te behalen, dan is trede 2 het startpunt. De doorlooptijd naar trede 2-certificering varieert, maar ligt doorgaans tussen de drie en twaalf maanden, afhankelijk van de huidige staat van de veiligheidscultuur.
De tijdsduur wordt bepaald door meerdere factoren:
- Uitgangspositie: Een organisatie die al basisprocessen heeft ingericht, heeft minder aanlooptijd nodig dan een organisatie die op trede 1 begint.
- Omvang van de organisatie: Grotere organisaties hebben meer tijd nodig om cultuurverandering door alle lagen heen te laten landen.
- Betrokkenheid van het management: Zichtbaar en actief leiderschap versnelt het traject aanzienlijk.
- Beschikbare interne capaciteit: Hoeveel tijd en mensen kunnen worden vrijgemaakt voor de implementatie?
Cultuurverandering is geen eenmalig project, maar een doorlopend proces. Een certificaat op trede 2 is daarmee niet het eindpunt, maar het begin van een ontwikkeltraject richting hogere treden.
Welke documenten zijn verplicht voor SCL trede 1?
Voor SCL trede 1 zijn geen verplichte documenten vastgesteld, omdat dit niveau niet certificeerbaar is. Voor trede 2, de laagste certificeerbare trede, gelden wel documentatievereisten. Daarbij ligt de nadruk minder op papieren procedures en meer op aantoonbaar gedrag en cultuur.
Toch zijn er voor trede 2 een aantal documentaire basisvereisten die organisaties doorgaans moeten kunnen laten zien:
- Een veiligheidsbeleid of beleidsverklaring vanuit het management
- Registraties van incidenten en bijna-ongelukken
- Basisprocessen voor het melden en afhandelen van veiligheidskwesties
- Aantoonbare communicatie over veiligheid richting medewerkers
Wat de SCL onderscheidt van andere normen, is dat documenten op zichzelf onvoldoende zijn. Een auditor beoordeelt of de inhoud van die documenten ook daadwerkelijk wordt nageleefd. Een mooi opgesteld veiligheidsbeleid dat niemand kent of toepast, voldoet niet aan de SCL-eisen, ook niet op trede 2.
Voor welke organisaties is SCL trede 1 geschikt?
SCL trede 1 is niet geschikt als certificeringsdoel, omdat het niet certificeerbaar is. Wel is het herkennen van trede 1-kenmerken relevant voor elke organisatie die wil weten waar ze staat. Trede 1 beschrijft een beginsituatie die voor veel organisaties het vertrekpunt is van een SCL-traject.
Organisaties die zich herkennen in de kenmerken van trede 1 zijn vaak:
- Bedrijven die veiligheid tot nu toe uitsluitend als wettelijke verplichting hebben behandeld
- Organisaties zonder formeel veiligheidsbeleid of structurele veiligheidsprocessen
- Bedrijven waarbij incidenten intern worden afgedaan zonder structurele opvolging
- Organisaties die voor het eerst worden geconfronteerd met SCL als aanbestedingseis
Juist voor deze organisaties biedt de SCL een helder ontwikkelpad. Sinds 1 januari 2022 is de Safety Culture Ladder opgenomen als eis in veel aanbestedingen in de Nederlandse bouwsector. Vanaf 1 juli 2026 vragen opdrachtgevers die de Governance Code Veiligheid in de Bouw ondertekenen minimaal trede 3. Dat maakt het voor veel organisaties urgent om snel te stijgen van trede 1 naar hogere niveaus.
De SCL is van toepassing op elke sector, van bouw en industrie tot infrastructuur en energie. De grootte van de organisatie speelt geen rol: zowel kleine bedrijven als grote ondernemingen kunnen het instrument inzetten om hun veiligheidscultuur te meten en te verbeteren.
Hoe wij helpen met SCL trede 1 en verdere certificering
Wij begeleiden organisaties volledig bij het SCL-traject, van de eerste nulmeting tot en met de uiteindelijke certificering. Of je nu op trede 1 begint of al basisprocessen hebt ingericht: we zorgen voor een aanpak die past bij jouw organisatie en cultuur.
Wat we concreet voor je doen:
- Nulmeting en gap-analyse: We brengen de huidige staat van jouw veiligheidscultuur in kaart en bepalen welke stappen nodig zijn om te voldoen aan de SCL-eisen.
- Implementatiebegeleiding: We helpen bij het inrichten van de benodigde processen, het opstellen van beleid en het trainen van medewerkers op alle niveaus.
- Cultuurontwikkeling: We werken niet alleen aan systemen op papier, maar juist aan het daadwerkelijke gedrag en de betrokkenheid van mensen in de organisatie.
- Auditvoorbereiding: We bereiden je voor op de externe audit door geaccrediteerde Certificerende Instellingen, zodat je goed beslagen ten ijs komt.
- Continue verbetering: Na certificering helpen we je om door te groeien naar hogere treden van de Safety Culture Ladder.
Wil je weten waar jouw organisatie staat op de Safety Culture Ladder en wat nodig is om te groeien? Neem contact op en we kijken samen naar de beste aanpak.
