Onderaannemers aan jouw veiligheidsregels houden begint met duidelijke afspraken, consequente controle en een gedeelde veiligheidscultuur. Je bent als hoofdaannemer of opdrachtgever wettelijk medeverantwoordelijk voor de veiligheid van iedereen op de werkplek, inclusief de mensen die via een onderaannemer werken. Dit artikel beantwoordt de meest gestelde vragen over veiligheid en onderaannemers, van wettelijke verplichtingen tot het opbouwen van een gezamenlijke veiligheidscultuur.
Wat zijn de wettelijke verplichtingen als je werkt met onderaannemers?
Als je werkt met onderaannemers ben je wettelijk verplicht om te zorgen dat ook zij zich houden aan de geldende veiligheids- en arbeidsomstandighedenwetgeving op jouw werkplek. De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) legt de verantwoordelijkheid voor veilige arbeidsomstandigheden niet alleen bij de werkgever van de onderaannemer, maar ook bij de partij die de werkplek ter beschikking stelt.
Concreet betekent dit het volgende voor jou als opdrachtgever of hoofdaannemer:
- Ketenaansprakelijkheid: Je bent medeverantwoordelijk als er op jouw werklocatie een arbeidsongeval plaatsvindt waarbij een onderaannemer betrokken is, ook als je die persoon niet zelf in dienst hebt.
- Risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E): De risico’s van de gezamenlijke werkzaamheden moeten in kaart zijn gebracht. Bij samenwerking met onderaannemers hoort een gecombineerde of afgestemde RI&E.
- Coördinatieplicht: Bij bouw- en montagewerkzaamheden geldt het Arbobesluit, dat vereist dat er een coördinator veiligheid, gezondheid en welzijn (V&G-coördinator) wordt aangesteld zodra meerdere partijen tegelijk op een locatie werken.
- Informatieplicht: Je bent verplicht onderaannemers te informeren over de risico’s die aanwezig zijn op jouw werkplek en over de maatregelen die daarvoor gelden.
Kortom: “dat is de verantwoordelijkheid van hun werkgever” is juridisch geen houdbaar standpunt. De wet verwacht dat je actief toeziet op de veiligheid van onderaannemers op jouw werkplek.
Hoe leg je veiligheidseisen vast in een contract met onderaannemers?
Veiligheidseisen voor onderaannemers leg je vast door ze expliciet op te nemen in de contractuele overeenkomst, bij voorkeur als bijlage met een apart veiligheidsprotocol of programma van eisen. Zo zijn de afspraken juridisch afdwingbaar en voor beide partijen helder.
Een goed contract voor veiligheid op de werkplek met onderaannemers bevat minimaal de volgende onderdelen:
- Verwijzing naar het veiligheidsbeleid: Neem op dat de onderaannemer kennis heeft genomen van jouw veiligheidsbeleid en zich hieraan conformeert.
- Certificeringseisen: Vermeld welke certificaten vereist zijn, zoals een geldig VCA-certificaat of een specifieke trede op de Safety Culture Ladder.
- Meldplicht incidenten: Stel vast dat de onderaannemer verplicht is incidenten, bijna-incidenten en onveilige situaties direct te melden.
- Toegang voor inspecties: Leg vast dat jij of jouw veiligheidscoördinator het recht heeft om op elk moment een veiligheidsinspectie uit te voeren.
- Sancties bij niet-naleving: Beschrijf wat de gevolgen zijn als de onderaannemer de afspraken niet nakomt, variërend van een waarschuwing tot ontbinding van de overeenkomst.
- Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM): Maak duidelijk wie verantwoordelijk is voor het beschikbaar stellen en dragen van PBM.
Door deze afspraken schriftelijk vast te leggen voorkom je discussies achteraf en creëer je een duidelijk kader dat voor iedereen geldt, ongeacht of iemand in vaste dienst is of via een onderaannemer werkt.
Welke selectiecriteria voor veiligheid gebruik je bij het kiezen van onderaannemers?
Bij het selecteren van onderaannemers gebruik je veiligheidscriteria zoals geldige certificeringen, een aantoonbaar veiligheidsbeleid, veiligheidsprestaties uit het verleden en de aanwezigheid van een open meldcultuur. Veiligheid moet een volwaardig onderdeel zijn van je inkoopproces, niet een bijzaak.
Certificeringen en documentatie
Vraag bij selectie altijd om bewijs van relevante certificeringen. Voor veel sectoren is een geldig VCA-certificaat (Veiligheid, Gezondheid en Milieu Checklist Aannemers) een basisvereiste. Afhankelijk van de sector en de opdrachtgever kan ook een certificering op de Safety Culture Ladder of een ISO 45001-certificaat relevant zijn. Controleer ook of de onderaannemer beschikt over een actuele RI&E en een plan van aanpak.
Gedrag en cultuur
Certificaten zeggen iets over systemen, maar niet altijd over daadwerkelijk gedrag. Stel tijdens het selectiegesprek gerichte vragen over hoe de onderaannemer omgaat met incidenten, hoe medewerkers worden aangespoord om onveilige situaties te melden en welke rol leidinggevenden spelen bij veiligheid op de werkvloer. Organisaties die veiligheid serieus nemen, kunnen hier concreet antwoord op geven.
Andere bruikbare selectiecriteria zijn het aantal gemelde incidenten en bijna-incidenten (een hoog meldingspercentage wijst juist op een gezonde meldcultuur), referenties van eerdere opdrachtgevers en de aanwezigheid van een veiligheidscoördinator of preventiemedewerker.
Hoe zorg je voor naleving van veiligheidsregels op de werkvloer?
Naleving van veiligheidsregels door onderaannemers op de werkvloer bereik je door een combinatie van heldere communicatie, regelmatige controles, toolboxmeetingen en zichtbaar leiderschap. Regels die niet worden gehandhaafd, worden al snel als vrijblijvend gezien.
Praktische maatregelen die werken:
- Introductie bij aanvang: Geef iedere onderaannemer een veiligheidsinstructie bij de start van de werkzaamheden, inclusief de locatiespecifieke risico’s en de geldende procedures.
- Toolboxmeetingen: Organiseer regelmatig korte veiligheidsbesprekingen waarbij ook medewerkers van onderaannemers aanwezig zijn. Dit bevordert betrokkenheid en bewustzijn.
- Werkplekobservaties: Loop regelmatig de werkplek rond en observeer actief of veiligheidsregels worden nageleefd. Spreek mensen direct aan wanneer je onveilig gedrag ziet, maar doe dit op een constructieve manier.
- Zichtbaar leiderschap: Leidinggevenden die zelf consequent veilig gedrag vertonen en daar actief over in gesprek gaan, hebben de grootste invloed op naleving. Veiligheidsgedrag is besmettelijk, zowel in positieve als negatieve zin.
- Meldingssysteem: Zorg dat ook medewerkers van onderaannemers eenvoudig onveilige situaties kunnen melden, zonder angst voor negatieve gevolgen.
Naleving is geen eenmalige actie maar een continu proces. Hoe vaker je het gesprek voert over veiligheid, hoe normaler het wordt om er open over te zijn.
Wat doe je als een onderaannemer jouw veiligheidsregels niet naleeft?
Als een onderaannemer jouw veiligheidsregels niet naleeft, spreek je diegene direct aan, documenteer je de overtreding en pas je de afgesproken sancties toe zoals vastgelegd in het contract. Snel en consequent handelen is essentieel, want aarzelend optreden ondermijnt de geloofwaardigheid van je hele veiligheidsbeleid.
Volg bij niet-naleving een duidelijke escalatielijn:
- Directe correctie: Spreek de betrokken medewerker of leidinggevende van de onderaannemer meteen aan op de overtreding. Maak duidelijk wat de regel is en waarom die er is.
- Schriftelijke waarschuwing: Bij een ernstige of herhaalde overtreding stuur je een formele schriftelijke waarschuwing aan de onderaannemer, met verwijzing naar de contractuele afspraken.
- Verbeterplan: Vraag de onderaannemer om een concreet verbeterplan te overleggen met maatregelen om herhaling te voorkomen.
- Stopzetting werkzaamheden: Bij een direct gevaarlijke situatie heb je het recht en de plicht om de werkzaamheden stil te leggen totdat de situatie veilig is.
- Contractontbinding: Als een onderaannemer structureel niet voldoet aan de veiligheidseisen en er geen verbetering optreedt, is beëindiging van de samenwerking de logische consequentie.
Documenteer elke stap zorgvuldig. Dit beschermt je juridisch en geeft de onderaannemer een eerlijke kans om de situatie te verbeteren.
Hoe bouw je een gezamenlijke veiligheidscultuur op met onderaannemers?
Een gezamenlijke veiligheidscultuur met onderaannemers bouw je op door hen niet te behandelen als buitenstaanders, maar als volwaardige deelnemers aan jouw veiligheidsprogramma. Dit vraagt om betrokkenheid, open communicatie en gedeeld eigenaarschap van veiligheid.
Veiligheidscultuur gaat verder dan regels en procedures. Het gaat om de vraag of mensen veiligheid belangrijk vinden en of ze zich vrij voelen om problemen te benoemen. Onderaannemers die zich betrokken voelen bij jouw veiligheidsdoelen, gedragen zich anders dan onderaannemers die alleen aan de minimale eisen willen voldoen.
Concrete stappen om een gezamenlijke cultuur te ontwikkelen:
- Betrek onderaannemers bij veiligheidsoverleg: Nodig vertegenwoordigers van onderaannemers uit voor veiligheidsbesprekingen en vraag actief naar hun ervaringen en ideeën.
- Deel veiligheidsprestaties transparant: Communiceer openlijk over incidenten, bijna-incidenten en verbeteracties. Transparantie versterkt vertrouwen.
- Erken goed gedrag: Spreek medewerkers van onderaannemers ook aan wanneer ze iets goed doen. Positieve feedback werkt minstens zo goed als correctie.
- Gezamenlijke trainingen: Organiseer veiligheidstrainingen waarbij eigen medewerkers en medewerkers van onderaannemers samen deelnemen. Dit versterkt het gevoel van een gedeelde verantwoordelijkheid.
- Leer van incidenten samen: Bespreek incidenten niet intern en stuur daarna alleen een memo. Analyseer ze samen met de betrokken onderaannemer en trek gezamenlijk lessen.
Organisaties die hoog scoren op de Safety Culture Ladder kenmerken zich juist door dit soort gedeeld eigenaarschap van veiligheid, waarbij veiligheid niet iets is wat van bovenaf wordt opgelegd, maar iets wat door iedereen op de werkvloer wordt gedragen, ook door mensen die niet in vaste dienst zijn.
Hoe Diks Process Support helpt met veiligheid en onderaannemers
Wij begrijpen dat het managen van veiligheidsregels voor onderaannemers in de praktijk complex is. Het vraagt niet alleen om de juiste procedures op papier, maar om een cultuur waarin veiligheid echt leeft, ook bij de partijen die je inhuurt. Wij helpen organisaties om dat voor elkaar te krijgen, van de eerste stap tot aan certificering.
Wat wij voor jou kunnen doen:
- Opstellen of verbeteren van je veiligheidsbeleid en contractuele veiligheidseisen voor onderaannemers
- Begeleiding bij het selectieproces van onderaannemers op veiligheidsaspecten
- Verzorgen van VCA-cursussen en veiligheidstrainingen voor eigen medewerkers én medewerkers van onderaannemers
- Implementatie en certificering van de Safety Culture Ladder, zodat jouw veiligheidscultuur aantoonbaar en meetbaar is
- Ondersteuning bij audits en het opzetten van een open meldcultuur binnen jouw keten
- Interim veiligheidsondersteuning wanneer je tijdelijk extra capaciteit nodig hebt
Wij werken niet vóór je, maar met je. Samen zorgen we dat veiligheid niet alleen op papier klopt, maar ook op de werkvloer wordt beleefd, door iedereen die er werkt. Neem contact op en ontdek wat wij voor jouw organisatie kunnen betekenen.
Gerelateerde artikelen
- Hoe identificeer je processen voor ISO 9001?
- Hoe onderhoud je ISO 9001 certificering?
- Hoe vaak moet je SCL procedures evalueren?
- Kan een interim veiligheidskundige onze RI&E uitvoeren?
- Welke interim bureaus hebben specialisten voor mijn branche?
- Wat zijn de kosten van een ISO 27001-audit?
- Wat moet ik regelen voordat een interim expert start?
- Hoe automatiseer je de documentatie voor ISO 27001?
- Wat kost een interim expert gemiddeld per dag?
- Wanneer schakel je een interim expert in?
