Een CO2-footprint berekenen: welke gegevens heb je nodig?

Voor een CO2-footprint heb je verbruiksgegevens nodig van alle energiebronnen, transportmiddelen en activiteiten die uitstoot veroorzaken binnen jouw organisatie. Denk aan facturen voor gas, elektriciteit en brandstof, kilometerregistraties en inkoopgegevens.
Wat is een CO2-footprint?
Een CO2-footprint, ook wel CO2-voetafdruk, brengt alle broeikasgasemissies in kaart die direct of indirect voortvloeien uit de activiteiten van een organisatie. Daarbij wordt gebruikgemaakt van drie categorieën, ook wel scope 1, 2 en 3 genoemd, die samen een volledig beeld geven van de uitstoot.
Scope 1, 2 en 3: welke uitstoot meet je?
Een bedrijf meet CO2-uitstoot aan de hand van drie emissiescopes.
- Scope 1: Directe emissies uit eigen bronnen, zoals aardgasverbruik, bedrijfsvoertuigen en procesemissies op locatie.
- Scope 2: Indirecte emissies uit ingekochte energie, met name elektriciteit en warmte.
- Scope 3: Alle overige indirecte emissies in de keten, zoals zakenreizen, woon-werkverkeer van medewerkers, inkoop van materialen en transport door derden.
Voor de CO2-Prestatieladder zijn scope 1 en scope 2 verplicht. Het onderscheid tussen de scopes helpt je om te begrijpen waar de grootste uitstootbronnen zitten en waar je de meeste winst kunt boeken met reductiemaatregelen.
Het is verstandig om al vroeg in het proces te bepalen welke scopes voor jouw organisatie van toepassing zijn. Een productiebedrijf heeft andere relevante bronnen dan een dienstverlenende organisatie. Door de juiste afbakening te maken, voorkom je dat je data verzamelt die niet bijdraagt aan een betrouwbare berekening.
Welke gegevens heb je per scope nodig?
Per scope heb je specifieke verbruiksgegevens nodig die als basis dienen voor de CO2-berekening. De exacte gegevens verschillen per scope en per type organisatie, maar onderstaande indeling geeft een helder overzicht van wat doorgaans nodig is.
Scope 1: directe uitstoot
- Brandstofverbruik van bedrijfsvoertuigen (liters diesel, benzine of LPG)
- Gasverbruik voor verwarming of productieprocessen (m³)
- Verbruik van andere brandstoffen zoals stookolie of propaan
- Gebruik van koelmiddelen in koelinstallaties (type en hoeveelheid in kg)
Scope 2: ingekochte energie
- Elektriciteitsverbruik (kWh), bij voorkeur met onderscheid tussen grijze en groene stroom
- Ingekochte warmte of stoom van externe leveranciers
Scope 3: indirecte ketenuitstoot
- Zakelijke reizen per auto, trein of vliegtuig (kilometers per vervoermiddel)
- Woon-werkverkeer van medewerkers (vervoermiddel en afstand)
- Transport van goederen door derden
- Inkoopgegevens van materialen en producten
- Afvalstromen en verwerkingsmethoden
Facturen, rittenadministraties, energiemeterdata en inkoopsystemen zijn de meest gebruikte bronnen om deze gegevens op te halen. Hoe gedetailleerder de registratie, hoe betrouwbaarder de uiteindelijke footprint.
Welke emissiefactoren gebruik je?
Emissiefactoren zijn coëfficiënten die het verbruik van een activiteit omzetten naar een hoeveelheid CO2-equivalent. Ze worden vastgesteld door erkende instanties en zijn openbaar beschikbaar.
Voor elektriciteit geldt een landspecifieke emissiefactor die jaarlijks wordt bijgesteld op basis van de energiemix van het net. Voor brandstof gelden vaste factoren per brandstoftype die internationaal zijn gestandaardiseerd.
Het is belangrijk om altijd de meest actuele emissiefactoren te gebruiken die aansluiten bij het rapportagejaar. Verouderde factoren kunnen leiden tot een onnauwkeurige footprint, wat problemen kan opleveren bij audits of aanbestedingen. Controleer daarom jaarlijks of de gebruikte factoren nog geldig zijn.
Zo bereken je de footprint, stap voor stap
Een betrouwbare CO2-footprint opstellen vraagt om een gestructureerde aanpak, consistente dataverzameling en het gebruik van erkende rekenmethoden. De volgende stappen vormen de basis van een solide footprint.
- Bepaal de organisatiegrens: Stel vast welke locaties, activiteiten en entiteiten je meeneemt. Dit is de basis voor alle vervolgstappen.
- Selecteer het rapportagekader: Kies een erkende methode, zoals het GHG Protocol of de rekenmethodiek van de CO2-Prestatieladder. Dit bepaalt welke scopes en emissiefactoren je gebruikt.
- Verzamel data per scope: Breng energieverbruik, brandstofgebruik, inkoop en reisbewegingen systematisch in kaart. Gebruik facturen, meters en rittenadministratie als bronnen.
- Reken om naar CO2-equivalenten: Gebruik actuele en erkende emissiefactoren om verbruiksdata om te zetten naar kilogram of ton CO2-equivalent.
- Valideer en documenteer: Laat de footprint intern of extern controleren. Goede documentatie is essentieel voor audits en certificeringen.
- Stel een basisjaar vast: Kies een representatief basisjaar als referentiepunt voor toekomstige reductiedoelstellingen.
Gebruik bij voorkeur KAM-software om data gestructureerd bij te houden en berekeningen te automatiseren. Dit verkleint de kans op fouten en maakt jaarlijkse updates een stuk eenvoudiger.
Hoe vaak maak je een CO2-footprint?
Gegevens voor een CO2-footprint worden minimaal jaarlijks verzameld, waarbij één kalenderjaar als rapportageperiode geldt. Voor de CO2-Prestatieladder is een jaarlijkse CO2-inventarisatie verplicht. Veel organisaties kiezen er echter voor om gegevens continu bij te houden, zodat tussentijdse rapportages en bijsturing mogelijk zijn.
Een continue registratie heeft duidelijke voordelen. Je signaleert afwijkingen sneller, je kunt reductiemaatregelen beter evalueren en de jaarlijkse rapportage kost veel minder tijd omdat de data al beschikbaar zijn. Praktisch betekent dit dat je energiefacturen maandelijks verwerkt, rittenadministraties actueel houdt en inkoopgegevens koppelt aan je administratiesysteem.
Bij grotere organisaties of complexere ketens is het zinvol om een vaste verantwoordelijke aan te wijzen voor de CO2-dataverzameling. Zo voorkom je dat gegevens aan het einde van het jaar moeizaam bij elkaar gezocht moeten worden en ontstaat er een betrouwbaar, doorlopend beeld van de uitstoot.
Valt je organisatie onder de CSRD, dan rapporteer je ook jaarlijks over je uitstoot.
Wat als er gegevens ontbreken?
Als bepaalde gegevens ontbreken, is het toegestaan om geaccepteerde schattingsmethoden te gebruiken, mits je de aannames transparant documenteert. De CO2-Prestatieladder en gangbare CO2-boekhoudstandaarden staan toe dat je bij ontbrekende data werkt met gemiddelden, kengetallen of branchegemiddelden, zolang je de herkomst van die aannames verantwoordt.
Veelvoorkomende situaties waarbij data ontbreekt, zijn woon-werkverkeer van medewerkers (niet altijd centraal bijgehouden), transport door derden (afhankelijk van informatie van leveranciers) en het energieverbruik van gehuurde panden zonder eigen meter. In die gevallen kun je gebruikmaken van:
- Enquêtes onder medewerkers voor woon-werkverkeer
- Standaardkengetallen per m² voor energie in gehuurde ruimtes
- Transportdata van logistieke partners op basis van tonkilometers
Documenteer altijd welke aannames je hebt gemaakt en waarom. Een auditor of certificerende instelling wil kunnen beoordelen of de footprint een betrouwbaar beeld geeft, ook als niet alle data perfect beschikbaar is. Transparantie over onzekerheden is daarin waardevoller dan een schijnbaar perfecte maar onnavolgbare berekening.
Gebruik ontbrekende data ook als signaal: als je bepaalde gegevens structureel niet kunt achterhalen, is dat een aanleiding om de registratie binnen jouw organisatie te verbeteren voor het volgende rapportagejaar.
Zo herstel je hiaten
- Breng de hiaten in kaart: Maak een overzicht van alle emissiebronnen die je zou moeten registreren en vergelijk dit met wat je daadwerkelijk hebt vastgelegd.
- Reconstrueer ontbrekende data: Gebruik energierekeningen, leveranciersfacturen, rittenadministraties of brandstofbonnen om ontbrekende periodes te reconstrueren.
- Gebruik schattingsmethoden transparant: Als exacte data niet meer beschikbaar is, gebruik dan erkende schattingsmethoden en documenteer welke methode je hebt toegepast en waarom.
- Valideer de herstelde data: Laat de gereconstrueerde footprint controleren door een interne of externe deskundige voordat je deze inlevert bij een auditor.
- Richt een structurele registratie in: Zorg dat je voor de toekomst een registratiesysteem hebt dat automatisch alle bronnen bijhoudt, zodat hiaten niet meer kunnen ontstaan.
Footprint en reductieplan: wat is het verschil?
Een CO2-footprint en een CO2-reductieplan zijn twee afzonderlijke documenten die elkaar aanvullen. De footprint is de meting; het reductieplan is de reactie op die meting.
De CO2-footprint brengt in kaart hoeveel broeikasgassen een organisatie uitstoot, verdeeld over de relevante scopes. Het is een feitelijk document dat als nulmeting of jaarlijkse benchmark dient. Zonder een accurate footprint weet je niet waar je staat en kun je geen realistische doelen stellen.
Het CO2-reductieplan bouwt voort op die meting. Het beschrijft welke concrete maatregelen je neemt om de uitstoot te verlagen, welke doelstellingen je nastreeft en op welke termijn. Denk aan investeringen in zonnepanelen, overstap op een elektrisch wagenpark of inkoopbeleid gericht op duurzamere leveranciers.
De footprint toont je huidige positie; het reductieplan laat zien hoe je die positie structureel verbetert.
Bronnen
Meer lezen bij de officiële bron:
Hulp nodig bij CO2-Prestatieladder?
Vraag een offerte aan of plan eerst een gratis adviesgesprek (t.w.v. € 95).
Gratis en vrijblijvend. Reactie binnen één werkdag.
